Dinimiz “zarûrât-ı hamse” olarak adlandırılan canın, aklın, neslin, malın ve dinin korunması için birtakım kurallar belirlemiş ve bu ölçülere uyulmasını özellikle istemiştir.
Bu nedenle insanın ruh ve beden sağlığına zarar verecek her tür maddenin kullanılmasını, satılmasını ve buna aracılık edilmesini kesinlikle yasaklamıştır. Her tür alkollü içecek ve uyuşturucu maddeler, insanın birden fazla organına zarar vermektedir. Bunlardan en önemlisi beyin fonksiyonlarından bir çoğunu olumsuz etkilemesidir. İnsanın akli melekesini kullanmasını engelleyen zararlı maddeler, onu gülünç bazen da acınacak durumlara düşürmektedir. Zararlı maddeleri kullanan insan, bir taraftan kendi eliyle bedenine zarar verir.
Diğer taraftan bu alışkanlıkları sebebiyle sosyal ilişkileri de olumsuz etkilenir. İçkinin verdiği zarar, yalnız onu içenle sınırlı kalmaz, çevresinde bulunan herkesi etkisi altına alır. Sarhoşluk sebebiyle akli dengesi bozulan kişi, söz ve davranışlarını kontrol edemez hâle gelir. Dolayısıyla kendisine ve başkalarına olan saygısını yitirir. Cinayet, trafik kazası, yaralama gibi pek çok üzücü olaya sebep olur. Toplum için adeta bir felakete dönüşür. İçki, uyuşturucu maddelerin yanında bir diğer zararlı alışkanlık da kumar oynamaktır. Kumar, para veya değerli bir eşya karşılığında oynanan bir şans oyunudur. Kumarda amaç, başkasının parasını veya malını alarak kısa yoldan para kazanmaktır.
Bu nedenle kumar, alın teri ile elde edilen helal kazancın değerini düşürmekte, kişiyi çalışmamaya, tembelliğe sevk etmektedir. Kumarda kazanmak veya kaybetmek kişiyi hırslandırır. Ya daha çok kazanmak ya da kaybettiklerini almak için tekrar tekrar oynamasına neden olur. İslam içkiyi haram kılarken diğer birçok hükümde olduğu gibi ikna edici bir metot takip etmiştir. Belirli uyarılardan sonra konuyla ilgili en son nazil olan ayet ile içki ve kumar kesin olarak Kur’an’da yasaklanmıştır. “Ey iman edenler! (Aklı örten) içki (ve benzeri şeyler), kumar, dikili taşlar ve fal okları ancak, şeytan işi birer pisliktir. Onlardan kaçının ki kurtuluşa eresiniz. Şeytan, içki ve kumarla, ancak aranıza düşmanlık ve kin sokmak; sizi Allah’ı anmaktan ve namazdan alıkoymak ister. Artık vazgeçiyor musunuz?”85
İçkiyi haram kılan ayetlerden sonra Allah Resulü (s.a.v.) de, “Allah Teâlâ, şarabı haram kılmıştır. Kim elinde ondan bir şey olduğu halde bu ayet kendisine ulaşırsa onu ne içsin ne de satsın.”86 buyurmuştur. Hz. Peygamber’in (s.a.v.) başka hadislerinde de içkinin haram olduğu bildirilmektedir: “Her sarhoşluk veren şey hamrdır (şarap), her hamr da haramdır.”87 Resulullah (s.a.v.) şarapla ilgili olarak şu on kişiye lânet etti: “Şarap yapmak için sıkana ve sıktırana, içene ve sakilik yapana, taşıyana ve taşıtana, satana ve satın alana, bağışlayana ve parasını yiyene.”88
İnsanın akli dengesini, sinir sistemini bozan, vücudunu tahrip ederek onu ölüme götüren uyuşturucu maddeler vardır. “Bir kere kullanmakla bir şey olmaz.” düşüncesiyle kullanılmaya başlanan bu maddeler, bağımlılık yaparak gençleri dönüşü olmayan bir yola sürüklemektedir. Uyuşturucu kullanmak, kişinin kendini bile bile ölüme götürmesi demektir. Bu maddeyi bir kez tecrübe eden kişinin kolaylıkla bu maddeden kurtulması mümkün değildir. Günümüzde çok yaygın olan zararlı alışkanlıklardan birisi de sigara ve tütün maddeleri içmektir.
Vücuda büyük zarar verdiği tespit edilen sigara içmeyi dinimiz yasaklamıştır. Sigara içen kişi sadece kendisine zarar vermemekte aynı zamanda çevresinde bulunan insanların da zarar görmesine sebep olmaktadır. Bu açıdan kul hakkını ihlal etme sonucunu da doğurmaktadır. Bağımlılık yapan maddelerden korunmak için kişinin öncelikle merak duygusunu bastırıp bunlara yaklaşmaması gerekmemektedir. Birçok insan, zararlı maddeleri, bir defa kullanmak üzere alıp daha sonra bağımlı hâle gelmiştir. Arkadaş hatırı, aile iletişiminin zayıf olması, olumsuz reklam ve filimler, alkol almaya, uyuşturucu kullanmaya ve kumar oynamaya teşvik etmektedir. Bu anlamda arkadaş seçerken özen göstermek ve aile ile paylaşımları arttırmak önemlidir.
84. Müslim, Birr, 32.
85. Mâide suresi, 90-91. ayetler.
86. Müslim, Müsâkât, 67.
87. Müslim, Eşribe, 73; Ebû Dâvûd, Eşribe, 5.
88. İbn Mâce, Eşribe, 6; Ebû Dâvûd, Eşribe, 2; Tirmizî, Büyû, 58.